Himno de Puerto Rico: Historia, Letra y Música
Actualizado: 23 ago 2025
HIMNO DE PUERTO RICO:
HISTORIA, LETRA Y MUSICA
Introducción
Se conoce como Himno Nacional a una composición patriótica musical que evoca la historia, tradiciones y lucha de un pueblo, y que es reconocida y aceptada para representar al país, nacional e internacionalmente, tanto por el gobierno, como por el mismo pueblo.
Como símbolo patrio, el himno, al igual que el escudo y la bandera, merece nuestro respeto. Es indispensable ponerse de pie y en silencio, al momento de escuchar el himno. Además, muchas personas, colocan su mano derecha en el pecho con profundo sentimiento; y los que utilizan gorras o sombreros, lo remueven. Y no debemos olvidar que, por mayor deseo que sintamos, el himno es una melodía que no se aplaude.
La danza puertorriqueña
La música original de nuestro himno nacional fue compuesta por el español Félix Astol Artés, en el 1816. Su melodía es una danza romántica.
La danza puertorriqueña, en sus orígenes, fue una adaptación criolla de ritmos traidos por inmigrantes, ya fuera a través de orquestas o de visitantes, especialmente la contradanza española y la danza habanera. En el año 1849, el gobernador de entonces, Juan de la Pezuela, la prohibió, por considerarla un baile depravado.
Al pasar de los años, se fueron alterando sus compases y estructuras, y se incorporaron instrumentos populares, como el güiro y el timbal, y surgió una nueva forma de baile. Esto dio inicio para que varias escuelas de baile incorporaran a la danza en sus respectivos currículos, destacándose la de Ponce. Fue Manuel Gregorio Tavárez quien le dio su forma definitiva en la música, incorporando el piano. Por eso, hoy día se le conoce como el Padre de la Danza Puertorriqueña.
Más adelante, su estudiante, el ponceño Juan Morel Campos se desarrolló y se destacó en la composición y baile de danza puertorriqueña. Se consideraba un genio ya que incorporó todos los estilos de su época para crear y componer nuevas danzas. Luego, las transcribía a piano para´poder tocarlas con su orquesta, conocida como La Lira Ponceña.
Juan Morel Campos dejó en su legado más de 200 obras, de las que mencionaremos solo algunas, tales como,como: Alma sublime, Felices días, Vano empeño, Maldito amor, Horas felices, No me toques y su obra triunfal, Gran sinfonía Puerto Rico.
Morel Campos falleció el 12 de mayo de 1896, cuatro días antes de cumplir 39 años.
Lola Rodríguez de Tió (1843-1924)
Dolores Rodríguez Ponce de León, mejor conocida como Lola Rodríguez de Tió, nació en San Germán, el 14 de septiembre de 1843. A los 20 años, se casó con el periodista y poeta, Bonocio Tió Segarra,
Al igual que su esposo, Lola también fue poetisa, y es reconocida, junto a Alejandro Tapia y Rivera, y José Gautier Benítez, como uno de los mejores logros del romanticismo puertorriqueño. Aunque entre los tres, es ella la más sobresaliente por expresar desde joven su deseo de independizarse de España.
En el 1868, se une a la Revuelta del Grito de Lares, y escribe la letra para la composición musical del español Félix Astol Artés en el 1868, pero las autoridades la consideraron muy revolucionaria ya que invitaba a los puertorriqueños a rebelarse contra el Gobierno Español. Aun así, la misma fue utilizada durante la Revolución del Grito de Lares, y se le dio el nombre de La Borinqueña, en honor a Borikén (nombre que los taínos le dieron a la Isla). Luego de este evento, el General José Laureano Sanz prohibió su letra, y ordenó a ella y a su esposo, que fueran desterrados a Caracas, Venezuela.
En el año 1887, aún en el exilio, se muda a la Habana, y se une a la lucha de José Martí ya que se identificó con su obra de promover la independencia de Cuba. Tanto así, que hoy día todavía son muy reconocidos unos versos que compuso Lola para Cuba y Puerto Rico:
Cuba y Puerto Rico son
de un pájaro las dos alas,
y Quisqueya el corazón.
Que luciendo alegres alas,
alce el ave su canción.
En el 1892, se traslada a Nueva York y se une al Partido Revolucionario Cubano, que tenía como propósito buscar la libertad de Cuba y Puerto Rico. Años más tarde, en el 1899, regresa a Cuba, donde vivió hasta su muerte. Lola Rodríguez de Tió falleció en Cuba, el 10 de noviembre de 1924, a los 81 años de edad.
(Ver, además: El Grito de Lares en el siguiente enlace)
La borinqueña (letra revolucionaria)
LA BORINQUEÑA
Por: Lola Rodríguez de Tió
(1868)
¡Despierta, borinqueña,
que han dado la señal!
¡Despierta de ese sueño
que es hora de luchar!
A ese llamar patriótico
¿no arde tu corazón?
¡Ven! Nos será simpático
el ruido del cañon.
Mira, ya el cubano
libre será,
le dará el machete
su libertad...
Ya el tambor guerrero
dice en su son,
que es la manigua el sitio,
el sitio de la reunión,
de la reunión...
de la reunión.
El Grito de Lares
se ha de repetir,
y entonces sabremos
vencer o morir.
Bellísima Borinquen
a Cuba hay que seguir;
tú tienes bravos hijos
que quieren combatir.
Ya por más tiempo impávidos
no podemos estar;
ya no queremos; tímidos,
dejarnos subyugar.
Nosotros queremos
ser libres ya,
y nuestro machete
afilado está...
¿Por qué, entonces, nosotros
hemos de estar,
tan dormidos y sordos,
a esta señal,
a esta señal, a esta señal?
No hay que temer, riqueños
al ruido del cañón
que salvar a la patria
es deber del corazón!
Ya no queremos déspotas,
caiga el tirano ya;
las mujeres indómitas
también sabrán luchar.
Nosotros queremos
la libertad,
y nuestros machetes
nos la dará...
Y nuestros machetes
nos la dará...
nos la dará...
Vámonos, borinqueños,
vámonos ya,
que nos espera ansiosa,
ansiosa la libertad.
¡La libertad, la libertad!
Letra actual
Como la lírica de Lola Rodríguez de Tió no fue acogida por las autoridades españolas, se escribió una nueva letra con la misma música. Este nuevo himno es bastante breve, y reconoce las bellezas de nuestra Isla, sin olvidar el momento en que Cristóbal Colón la visitó por primera vez.
La persona responsable de escribir la nueva canción para el himno que conocemos hoy día, lo fue el español Manuel Fernández Juncos, en el 1902.
LA BORINQUEÑA
Por: Manuel Fernández Juncos
(1902)
La tierra de Borinquen
donde he nacido yo,
es un jardín florido
de mágico primor.
Un cielo siempre nítido
le sirve de dosel,
y dan arrullos plácidos,
las olas a sus pies.
Cuando a sus playas
llegó Colón,
exclamó lleno de admiración:
"¡Oh! ¡Oh! ¡Oh!"
Esta es la linda tierra
que busco yo;
es Borinquen la hija,
la hija del mar y el sol.
Del mar y el sol,
del mar y el sol,
del mar y el sol,
del mar y el sol.
Manuel Fernández Juncos (1844-1928)
Manuel Fernández Juncos nació en Asturias, España, el 11 de diciembre de 1846. Llegó a Puerto Rico a la edad de 11 años para trabajar con sus tíos, y se dedicó al periodismo desde muy joven. Vivió en Ponce, Juana Díaz, Adjuntas, y por último, se mudó a San Juan. Y al siguiente año, fundó el periódico El Buscapié. Con éste, promovía la educación de los adultos, y el bien de las comunidades. Como escritor, destacaba siempre la puertorriqueñidad. Tanto así, que aceptó el gran reto de escribir la nueva letra de nuestro himno La Borinqueña.
Referencias:
Conoce a tu gente. Primera hora, San Juan PR. 20 de mayo de 2004.
Estudios Sociales 1 a 4. Ediciones Santillana, Inc., Guaynabo, PR. 2014.
Lola Rodríguez de Tió. Gran historia ilustrada de Puerto Rico, El Nuevo Día, Puerto Rico. 7 de agosto de 2007.
Picó, Fernando. Historia general de Puerto Rico. Ediciones Huracán, Inc., San Juan PR. Novena edición, 2004.
Solicitud de cambio de nombre para calle a Lola Rodríguez de Tió. El mensajero, San Germán PR. Enero 2002.
The Borinquen Song (La Borinqueña)
gun88.app là địa chỉ mình xem xét khi muốn tìm hiểu cách các nội dung có yếu tố trực tiếp được giới thiệu trên website. Với khu vực casino, mình thường chú ý phần mô tả Baccarat, Roulette và Sic Bo, đặc biệt là cách giải thích quy tắc và thông tin bàn chơi nếu có. Những nội dung này cần được trình bày rõ để người đọc phân biệt giữa hình thức trực tiếp và trò chơi điện tử thông thường. Mình cũng tham khảo thêm slot, nổ hũ và bắn cá nhằm xem các danh mục được phân chia như thế nào. Keno là một lựa chọn khác có cách theo dõi kết quả riêng. Theo mình, phần giới…
https://dangnhapgo88.co/ là nơi mình hướng đến khi tìm hiểu cách nội dung đăng nhập và thông tin dịch vụ được trình bày cho người dùng trực tuyến. Khi xem website trên điện thoại, mình thường quan sát kích thước chữ, khoảng cách giữa các mục và việc hiển thị của những phần hướng dẫn quan trọng. Nếu tiêu đề dễ đọc và nội dung được chia đoạn hợp lý, người dùng có thể tra cứu thuận tiện hơn mà không phải phóng to màn hình liên tục. Mình cũng cho rằng các thông tin về điều khoản, quyền riêng tư và liên hệ nên dễ tìm trên cả màn hình nhỏ lẫn máy tính. Dù vậy, không thể chỉ dựa vào…
socolive.movie là điểm khởi đầu để tôi đánh giá cách website kết hợp nội dung phát sóng với thông tin diễn biến trận đấu. Khi theo dõi bóng đá, người xem có thể muốn kiểm tra tỷ số, cầu thủ ghi bàn, thẻ phạt hoặc các tình huống đáng chú ý nếu những dữ liệu này được cung cấp. Tôi chú ý xem các thông tin có được trình bày theo thứ tự hợp lý và phân biệt rõ trạng thái trận đấu hay không. Nếu dữ liệu đang cập nhật không được nhận diện rõ, người dùng có thể nhầm lẫn với kết quả cuối cùng. Tôi cũng quan sát khả năng chuyển từ nội dung trận sang trang kết…
trang chủ luck8 làm tôi chú ý đến cách hiển thị nội dung trên màn hình điện thoại. Tôi kiểm tra kích thước chữ, khoảng cách giữa các nút và cách menu được thu gọn khi không gian hiển thị hạn chế. Trong quá trình tìm hiểu bắn cá, casino live và xổ số, tôi xem xét liệu tên danh mục có dễ đọc và hình ảnh có được điều chỉnh phù hợp hay không. Giao diện cần hạn chế tình trạng chữ bị cắt, nút bấm quá sát nhau hoặc nội dung phải cuộn ngang mới xem được. Tôi cũng quan sát khả năng chuyển đổi giữa các trang khi sử dụng màn hình cảm ứng. Đây là những yếu…
fly88pe com đặt ra bài toán về thứ bậc thông tin trên trang chủ khi nhiều danh mục cùng xuất hiện. Tôi quan sát vị trí của Thể Thao, Casino, Xổ Số, Bắn Cá và Nổ Hũ, đồng thời xem cách tiêu đề, biểu tượng và mô tả giúp phân biệt từng khu vực. Sau đó, tôi tìm các tiện ích như tài khoản, lịch sử và hướng dẫn để đánh giá chúng có bị lẫn với danh mục giải trí hay không. Nếu các thành phần có mức độ nổi bật tương đương, người dùng có thể mất thời gian xác định điểm bắt đầu. Tôi cũng chú ý sự nhất quán khi chuyển qua lại giữa các trang. Với…